Title: Lesbianak, ia ikusezinak - Testua
Course: Literatura ikasgelan

Lesbianak, ia ikusezinak

Lesbianen ikusgaitasunari eta parte-hartzeari buruzko ikerketa bat kaleratu du EAEko Arartekoak

JAKES GOIKOETXEA

DONOSTIA

«Zu barnean ez zauden mundua deskribatzen denean, desoreka psikikoko momentu bat gertatzen da, ispilu batean begiratu eta ezer ikusiko ez bazenu bezala. Indar espirituala behar da hutsune horri, zu bota zaituzten ez-izate horri, aurre egin eta altxatzeko, ikus eta entzun zaitzaten exijituz». Adrianne Rich poetaren hitz horiek erabili ditu Inmaculada Mujikak lesbiana askok gizartean bizi behar duten ikusezintasuna, ez-izatea, adierazteko.

Inmaculada Mujika soziologoa, psikologoa eta Aldarte gay, lesbiana eta transexualen arreta zentroko langilea da. 2005ean EAEko Arartekoak beka bat eman zion Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako emakume lesbianen ikusgaitasunari eta parte-hartze sozialari buruzko ikerketa bat egiteko. Mujikak 18 lesbianari egindako elkarrizketetan eta urteotako eskarmentuan oinarritu zuen ikerketa. EAEko Arartekoak ikerketa liburu batean bildu eta atzo aurkeztu zuen, Donostian.

Arrazoiak

Mujikaren iritziz, lesbianak ez ikusteko bi arrazoi nagusi ditu: «Alde batetik, gizartearen balio sexistak: moztu egiten du emakumeen sexualitatea eta beren bizimoduak genero betebeharrak betetzeko estutzen ditu. Bestetik, heterosexualitatea bete beharreko sexualitate bihurtzen da guztientzat eta lesbianak ezkutatuta, gutxietsita eta estigmatizatuak geratzen dira».

Emakumeei etxeko lanetan, familian eta zaintzan ezartzen zaien erantzukizun handiagoak lesbianen ikusgaitasuna mugatzen duela dio Mujikak: «Hipererantzukizun horren ondorioz, emakumeek errazago jokatzen dute besteen interesen arabera, beren ongizateari uko eginez. Eta asko murrizten da beren aisialdirako duten denbora. Denbora hori funtsezkoa da harreman afektiboak eta sexualak izateko».

Ikusgaitasuna

Zer da ikusgai izatea? Funtsean, lesbiana dela esatea. Mujikak bi ikusgaitasun mota bereizi ditu: indibiduala eta kolektiboa. Prozesu konplexua dela dio.

Mujikak elkarrizketatutako emakumeen artean ikusgarriagoak dira eremu pribatuan (familia, lagunak) publikoan baino (lanean, kalean, komunikabideetan...). «Horren jatorria emakumeen sexu heziketa da: sexualitatea modu intimoan bizitzen erakusten diete».

Lesbianismoaren aurkikuntza

Sorpresa. Ezjakintasuna. Bat-batekotasuna. Nahasmendua. Hori sentitu zuten Mujikak elkarrizketatu dituen emakume gehienek lesbianak zirela sentitu edo jakin zutenean.

Batzuek krisiren bat ere pasatzen dute, beren «barneko eraikina» gainbehera erortzen da. «Nortasun bideragarri eta positibo baten aurkitzeko borroka hasten dute», Mujikaren esanetan. Baita neska gazteek ere. Hori gertatu zitzaion 31 urteko Emmari (izena asmatutakoa da). Mutil-lagunarekin sexu harremanak zituenean ez zegoen gustura eta arazo ginekologiko bat zela uste zuen. Mujikaren iritziz, «deigarria» da halako egoera bat gaur egun gertatzea, bai legeetan egindako aurrerapenengatik, bai dagoen informazio ugariagatik.

Erreferentzien garrantzia nabarmendu du Mujikak: «Erreferentzia faltak zalantzak, nahasmenduak eta indefinizio sexualaz gain, aldi asexual luze batetik pasaraz dezake». Lesbiana ezagunen faltak ikusezintasuna areagotzen du, Mujikaren esanetan.

Batzuek estigmatizatuta sentitu dira. Besteak lotsatuta. Batzuk errudun. «Lesbofobiaknormal izateko eta talde estigmatizatutik eta bere ondorioetatik ihes egiteko nahia eragiten du, gizartearen aurrean legitimatzeko», dio Mujikak liburuan. Horren adierazgarri, 42 urteko Gemma: «Gaixotasun hau mutilekin harremanak izanez sendatzen saiatu nintzen, baina ez zitzaidan pasa». 42 urteko Asunta ezkondu ere egin zen: «Normaltasuna bilatzen nuen etsi-etsian, batez ere nire buruarekin».

Familia

Mujikak dio lesbiana izateagatik etxetik bidali dituzten emakume gutxi ezagutu dituela. Horietako bat da Gemma. Aitak jipoitu egin zuen eta erre egin zituen bere gauza guztiak. «Etxetik bidali ninduen. Giltzak kendu zizkidan eta esan zidan etxera itzuliz gero hil egingo ninduela. Amari eta anaiei esan zien nahi nuelako joan nintzela».

Testigantza gehienetan familia izan da emakumeen lesbiana izaeraren berri izan duen azkena. Familiari nola esan da kezka nagusienetakoa. «Duela hiru hamarkadako kezka bera dago gai horren inguruan», Mujikaren esanetan.

Hezkuntza

«Emakume guztiek nabarmendu dute hezkuntza formalak ezartzen dien isiltasuna eredu tradizional heterosexualarekin bat ez datozen sexualitateei», ondorioztatu du Mujikak liburuan. 18tik bik bakarrik jakinarazi zuten eskolan lesbianak zirela. Arrazoia: ondorioek eragindako beldurra.

Emmak eta Mirenek gizon eta emakumeen arteko berdintasuna aintzat hartzen dituen hezkuntza sisteman ikasi zuten. Baina beren esanetatik ondorio bat atera du Mujikak: «Hezkuntza sistema urrun dago gay eta lesbiana nerabeen eta gazteen izaeraren garapen positiboa bermatzetik. Eta eraso moral eta fisikoetatik babestetik».

Emmak baztertu egin zuen gainerakoek mutilen jokaerak edukitzeagatik baztertzen zuten neska bat, bere lagun mina. Mirenek ez zuen burlarik jasan. Baina besteek ere iraintzen zuten mutil gay bat iraintzen zuen.

Liburuan parte hartu duten emakumeetatik inork ez zuen lesbianismoari buruzko azalpenik jaso Lehen Hezkuntzan. Eta sexu heziketari buruzko eskolek ez zuten lagundu beraiek hobeto sentitzen.

Mujikak hezkuntza sistemak heziketa afektibo-sexuala lantzeko dituen hiru muga nabarmendu ditu: ez duela konektatzen ikasle gay eta lesbianek bizi duten prozesuarekin; eskola horiek salbuespenezkoak direla, ez daudela edukietan txertatuta; eta ez dagoela material eta prestakuntza egokirik genero nortasuna, nortasun sexuala edo aniztasun afektibo-sexuala lantzeko.

Adina

Jonek 62 urterekin jakinarazi zuen lesbiana dela. Bizitzan hartu duen erabakirik onenetakoa dela dio: «Barruan daukazun eta kanpora atera nahi duzun poltsa baten modukoa da». Egin zuen lehen gauza elkarte batera joatea izan zen. Hala ere, zailtasunak ditu beste emakume lesbiana batzuk ezagutzeko eta haiekin erlazionatzeko. Mujikak aipatu egin du elkarteek gay eta lesbiana edadetuei laguntzeko duten baliabide falta.

Mirenek 21 urte ditu. Unibertsitate garaian esan zuen lesbiana zela. Familia da bere «oztopo nagusia». «Amak bakarrik daki, baina arazo asko ditu onartzeko». Gurasoen etxean bizi da.

Ezkontza

Mujikak elkarrizketatutako 18 emakumeetatik lau gizonekin ezkondu ziren eta seme-alabak eduki zituzten. Horrek egoera gordinak sorrarazi zituen. «Mutil hau [senarra] ez zen pertsona txarra, maite ninduela esaten zuen eta barre eginarazten zidan», dio Jonek. «Berarekin ihes egin nuen. Ihesbidea zen, iragana, emakumeekin sentitzen nuena, ahazteko modua. Fantasiak atzean utziko nituen, normala izango nintzen». Berea kalbarioa izan zela nabarmendu du: «Ez nuen amodiorik egin ezkondu aurretik eta egin nuenean hasi zen nire kalbarioa. Ez nuen egin nahi, niretzat oinazea zen, baina begiak ixten nituen... eta horrela bizitza guztia».

«Intimitateari dagokionez», jarraitu du, «beste pertsona bat zoriontsu egiten saiatu naiz, ni zoriontsu izan gabe».

Aurorak 28 urte egin zituen ezkonduta. «Berarekin nengoenean baztertu egiten nuen, baina sentitzen nuenaren itxura egin behar nuen, jakina! Ezkonduta nengoelako eta nire betebeharra zelako».

Iturria: Berria egunkaria

Lesbianak, ia ikusezinak I

Konparatu testuan agertzen den informazioa eta aurreko ariketan zuk aurreikusi duzuna. Baloratu alderaketa hori 1etik 5era (1 = ez dute zer ikusirik; 5 = erabat bat datoz)

- 5
Feedback: Oso ondo. Aurreikuspenak sortzeko prozesua egokia izan da.
- 4
Feedback: Ondo. Zure aurreikuspenak bete egin dira; beraz, ondo egin duzu prozesua.
- 3
Feedback: Tira. Pentsatu zein ataletan ez duzun asmatu eta zergatik.
- 2
Feedback: Eskas aritu zara. Pentsa ezazu zergatik gertatu den alde hori. Komeniko litzateke berriz egitea.
- 1
Feedback: Eskas. Saia zaitez berriz egiten.

Lesbianak, ia ikusezinak II

Komenta ezazu zer iruditu zaizun "Lesbianak, ia ikusezinak" testuarekin egindako lana. Zer lortu duzu? Zertan ikasi duzu?

Lesbianak, ia ikusezinak III

Gai honetaz duzun iritzia ezertan aldatu da?