Title: Irakurketa gidatua
Course: Literatura ikasgelan

Sorpresa

Misterioak eragindako suspensean, irakurleak badaki sekretu bat dagoela baina ez daki zein irtenbide izango duen. Idazleak lehia ezartzen du irakurlearekin, eta harritu egin behar du. Irakurlearen jakin-mina pizten du horrela.

Peter Wollen semiologoak ondoko misterio-motak bereizten ditu :

- suspensea: irakurleak badaki sekretua baina pertsonaiak ez

- misterioa: irakurleak ez daki sekretua baina badaki sekretu bat dagoela

- sorpresa: irakurleak ez daki sekretu bat dagoela bat-batean erakusten zaion arte

Erreferentzia: Lauro Zavalaren El suspenso narrativo

Gure sorpresa

"Eta begiak itxi zituen" ipuinaren kasuan, pertsonaien inguruko sorpresa izan dugu. Ipuinean agertzen den pertsonaia batekin sorpresa hartu dugu; espero ez dugun zerbait deskubritu dugu. Bukaerako sentsazioa hauxe izan da:

Idazleak engainatu egin nau!

Azter ditzagun pertsonaiak I

Zenbat pertsonaia agertzen da ipuinean? Horretarako nahikoa duzu lehenengo lau paragrafoak irakurrita, elkar agurtzen duteneraino.

Gaupasa egin ondoren, goizeko trena hartu eta etxera joatea oso gauza arrunta da. Hamaika aldiz egindako bidaiak. Batzuek kotxerik ez dutelako. Beste batzuek, alkohol gehiegi edango dutelakoan, kotxea etxean utzi dutelako. Nolanahi ere, goizeko tren horietan jende ezberdin asko elkartzen da, nahiz eta beraien artean hitz bakar bat ere ez esan. Gehienetan erdi hutsik doazen bagoi horietan, mozkortia eta langilea, parrandazalea eta mendizalea, elkarren aurrean esertzen dira. Ohetik altxatu berria lanera doana eta, lana egin ondoren, ohera doana. Berehala ahaztutako zaizkizun aurpegi arruntak... edota hain erraz ahaztuko ez zaizuna, baldin eta niri gertatu zitzaidana gertatzen bazaizu.

Bera Tolosako apeaderoan sartu zen. Goizeko 6ak ingurua izango zen. Iruna ailegatzeko ordu eta laurden falta zitzaidan, eta nire begiek, aspaldiko partez, ohea besterik ez zutela ikusi nahi esaten zidaten. Hala ere, bera bagoian sartu zenean, berehala esnatu nintzen, nire aurreko eserlekuan eseri baitzen.

Bagoia erdi hutsik zegoen.

Eseri zenean, “kaixo” lotsati bat baino ez zuen esan eta nik “epa” erantzun nion.

- Bi
Feedback: Oso ondo. Narratzailea eta trenean sartu den neska
- Bat
Feedback: Ez, narraitzailea ere pertsonaia da (oso aktiboa, gainera)
- Ez dakit
Feedback: Bi dira: narratzailea eta trenean sartu den neska

Azter ditzagun pertsonaiak II

Ikus dezagun lehenengo pertsonaia: Trenean sartu den neska.

Hona hemen ipuinean esaten zaiguna:

Azter ditzagun pertsonaiak III

Bera Tolosako apeaderoan sartu zen.

Eseri zenean, “kaixo” lotsati bat baino ez zuen esan eta nik “epa” erantzun nion.

Oso polita zen.

Bere jazkeragatik lanetik ez zetorrela erraz asko ikusten bazen ere, ez zeukan gaupasazale guztioi geratzen zaigun ohe-bat-behar-dut-erdi-mozkortuta-nago-ta aurpegi hori.

Ni baino 10 urte helduagoa izango zen, 30 urte ingurukoa.

Eta ikusten nuena oso gustokoa nuen.

Soineko beltz bat zeraman leporaino, mangarik gabekoa. Atzetik lotzen diren horietarikoa. Ez zeukan eskoterik. Ilea, Pulp fiction pelikulan ateratzen den neskarena bezalakoa, hots, zoragarria. Ezpainek, gorri leun batez margotuak, edonor zorionaren mundura eramateko sortuak zirela ziruditen. Bere begiak marroiak ziren. Oso handiak. Begirada marroi hori mantentzea, ezerosoa izateaz gain, ez zitzaidan batere erraza suertatzen. Dena dela, oso erakargarriak ziren.

Eta begietatik jeistean, zerekin eta bularrekin egin zuten topo..., bera titiei begira nengoela konturatuko zela ziur bainengoen. Handiak ziren. Akaso soinekoa estuegia. Formak oso ondo markatuak zeuden. Bikainak.

Azter ditzagun pertsonaiak IV

Nola imaginatzen duzu trenean sartu den neska?

Aukeratu zenbaki bat 1etik 6ra

1 | 2 | 3
4 | 5 | 6

- 1
Feedback: Bai, emandako informazioagatik, hau izan daiteke. Baina, honek 30 urte baino gehiago ditu eta ez du ematen "horrelakoak" egiteko moduko neska denik.
- 2
Feedback: Honen irudia ez dator bat emandako informazioarekin. 30 urte inguruko neska dela esaten digute eta honek dexente gehiago ditu.
- 3
Feedback: Bai, emandako informazioagatik, hau izan daiteke.
- 4
Feedback: Ezin da izan. Ipuinean "neska" dela esaten digute.
- 5
Feedback: Ezin da izan. Ipuinean "neska" dela esaten digute.
- 6
Feedback: Ezin da izan. Ipuinean "neska" dela esaten digute.

Azter ditzagun pertsonaiak

Ikus dezagun bigarren pertsonaia: narratzailea.

Hona hemen ipuinean bere buruaz esaten diguna:

Azter ditzagun pertsonaiak V

"Gaupasa egin ondoren, goizeko trena hartu eta etxera joatea oso gauza arrunta da. Hamaika aldiz egindako bidaiak. Batzuek kotxerik ez dutelako. Beste batzuek, alkohol gehiegi edango dutelakoan, kotxea etxean utzi dutelako. Nolanahi ere, goizeko tren horietan jende ezberdin asko elkartzen da, nahiz eta beraien  artean hitz bakar bat ere ez esan. Gehienetan erdi hutsik doazen bagoi horietan, mozkortia eta langilea, parrandazalea eta mendizalea, elkarren aurrean esertzen dira. Ohetik altxatu berria lanera doana eta, lana egin ondoren, ohera doana."

(...)

"... eta nire begiek, aspaldiko partez, ohea besterik ez zutela ikusi nahi esaten zidaten. Hala ere, bera bagoian sartu zenean, berehala esnatu nintzen, nire aurreko eserlekuan eseri baitzen."

(...)

"Eseri zenean, “kaixo” lotsati bat baino ez zuen esan eta nik “epa” erantzun nion. "

(...)

“Nondik etorriko ote da?” pentsatu nuen.

(...)

Ni baino 10 urte helduagoa izango zen, 30 urte ingurukoa.

Begiratzen hasi nintzaion. Hala ere, begira nengoela konturatu bezain laster, beste aldera begiratu nuen erabat lotsatuta. Berehala ohartu nintzen kanpoko iluntasunak leihatila ispilu bihurtzen zuela; beraz, zuzeneko begiradak eta ispiluak eskaintzen zidan aukera tartekatzen hasi nintzen nire azterketa egiteko.

Eta ikusten nuena oso gustokoa nuen.

(...)

Hori guztia ikusita, neure buruari debekatu nion lepotik bera ikusten nuena aztertzen jarraitzea, ordurako bero samar bainengoen, baina, askotan gertatzen den legez, nire begiek ez zidaten jaramon handirik egin.

Ez zuten nahi izan.

Eta begietatik jeistean, zerekin eta bularrekin egin zuten topo, eta nire begi maltzurrek hortik azterketa sakon bat egin arte ez mugitzeko erabakia hartu zuten. Erabaki honek urduritasun zein antsia handia sortarazi zidan, bera titiei begira nengoela konturatuko zela ziur bainengoen. Handiak ziren. Akaso soinekoa estuegia. Formak oso ondo markatuak zeuden. Bikainak. Titi punta pare horrekin zer egin pentsatzen hasi nintzen eta ideia dexente bururatzen zitzaizkidanez, beste alde batera begiratzera behartu nuen nire burua.

Baina ezinezkoa izan zen.

Orduan triangelu perfektua asmatu nuen: bularrak-begirada-ispilua, eta angelu ezberdinetatik begiratzeari ekin nion.

(...)

Bera bagoian sartu bezain pronto, holako neska puska batekin nire etxeko ohean egingo nituzkeen milaka lizunkeria bururatu zitzaizkidan eta une horretan, berriz, pentsatutakoa gauzatzen ari zenean, ea bagoia hutsik zegoen jakitea besterik ez zetorkidan burura.

(...)

Azter ditzagun pertsonaiak VII

Nola imaginatzen duzu narratzailea?

Aukeratu zenbaki bat 1etik 6ra

1 | 2 | 3
4 | 5 | 6

- 1
Feedback: Bai, hauxe izan daiteke. Ipuina osorik irakurri aurretik, ordea, ez genuke hau aukeratuko. Bukaerara iritsi arte narraitzailea mutila delakoan egon baikara.
- 2
Feedback: Zaharregia agian, ezta? Gainera, ipuina osorik irakurri aurretik, ez genuke hau aukeratuko. Bukaerara iritsi arte narraitzailea mutila delakoan egon baikara.
- 3
Feedback: Ez al duzu ba hau aukeratu lehenengo pertsonai gisa?
- 4
Feedback: Bai, honek badu bai gaupasan eta juergan ibiltzeko itxura! Baina, ipuina bukaerara arte irakurrita jakin dugu narraitzailea ere neska dela.
- 5
Feedback: Bai. Gaztea... Juerga galantak egingo ditu honek! Baina, ipuina bukaerara arte irakurrita jakin dugu narraitzailea ere neska dela.
- 6
Feedback: Hartuko luke, bai honek, horrelako zerbait gertatzea! Gainera, ipuina bukaerara arte irakurrita jakin dugu narraitzailea ere neska dela.

Azter ditzagun pertsonaiak IX

Hara nola bukatzen den ipuina. Erreparatu non kokatu duen idazleak sorpresa.

Ez zuen ezertxo ere esan. Egia esanda, ez zen beharrezkoa. Hurrengo geltokian altxatu eta aterako bidea hartu zuen. Ziurrenik ez zen bere geltokia izango. Baina jaitsi baino lehenago, begiratu zidan irribarretsu eta azkenengo aldiz, begirada zoriontsu baten bidez, esan behar zidan guztia hitzik gabe adierazi zidan. “Eskerrik asko, neskatxa”.

Eta begirada hori ikusi nuenean, ni ere munduko emakumerik zoriontsuena sentitu nintzen.

Gure sorpresa II

Hara! Hau ustegabea, ezta? Gehienok planteatu ere ez dugu egin ipuinaren protagonisten sexua. Baina idazleak horrekin jokatu du eta gehienok pentsatu dugu narratzailea gizona dela. Eta gu harritzea lortu du narratzailea neska dela esanda!